Decennialang diende Frans als de feitelijke taal van macht, onderwijs en sociale mobiliteit in Marokko. Die consensus verdwijnt. Engels wint geleidelijk terrein op Frans onder jonge Marokkanen, en deze verschuiving verandert de dynamiek op universiteiten, sociale media en in de professionele wereld, inclusief de relaties tussen jongeren in Marokko en Marokkanen in het buitenland.
Een meertalig land in het midden van een reset
Marokko heeft altijd een complexe linguïstische identiteit gehad. Arabisch en Amazigh zijn de twee officiële talen van het koninkrijk, terwijl Frans en Engels beiden een belangrijke plaats innemen in het bredere linguïstische landschap van het land. Maar het evenwicht van die plaats is nu in beweging. Waar Frans ooit de natuurlijke communicatietaal was, zien steeds meer jongeren een duidelijke verschuiving naar Engels, wat soms een kloof schept tussen Marokkanen thuis en die in het buitenland. Volgens reportages van Yabiladi vattes een student uit Rabat de sfeer eenvoudig samen: "Marokko is een meertalig land, maar vandaag de dag spreekt Engels de boventoon."
Deze verschuiving gebeurt niet in isolatie. Het weerspiegelt een bewuste generationele voorkeur die voortbouwt op cultuurconsumptie, carrièreberekening en een verlangen om contact te hebben met de brede wereld in plaats van met één voormalige koloniale mogendheid.
Digitale cultuur en mondiale ambities drijven de verandering
De redenen achter deze verschuiving zijn praktisch zowel als symbolisch. Engels wordt veel gezien als toegankelijk en relatief gemakkelijk te leren, grotendeels omdat culturele inhoud in deze taal zo overvloedig beschikbaar is. Platforms zoals Netflix, YouTube en sociale media functioneren tegelijkerwijl als entertainment en als informele taal-leertools. Engels wordt ook gezien als de internationale taal die de breedste scala aan mogelijkheden opent in onderwijs, reizen, zaken en grensoverschrijdende uitwisseling.
Frans daarentegen verliest zijn inspiratieverwekkende aantrekkingskracht. Het wordt door jonge Marokkanen steeds vaker omschreven als moeilijk onder de knie te krijgen en als een taal die hen vrijwel uitsluitend bindt aan Frankrijk en een beperkt aantal Francofonische landen. Meer dan twee derde van de jonge Marokkanen gelooft dat Engels binnen vijf jaar Frans zal vervangen als de leidende vreemde taal van het land, en 74 procent denkt dat een verschuiving naar Engels Marokko's ambities als internationaal centrum voor zaken en toerisme zal ten goede komen.
Universiteiten en beleid volgen
Deze verandering is niet alleen van onderaf. Marokkaanse instellingen reageren actief. Universiteiten hebben het aantal Engelstalige programma's vermenigvuldigd en uitwisselingsovereenkomsten met niet-Francofonische instellingen in het buitenland uitgebreid. Op beleidsniveau gaat Marokko over tot een geleidelijke invoering van Engelstalig onderwijs vanaf het eerste jaar van de middelbare school in het openbare systeem, als onderdeel van een bredere curriculumhervorming gericht op bevordering van linguïstische diversiteit.
Intussen is beheersing van het Frans steeds meer gekoppeld aan sociale klasse, aangezien de kwaliteit van Frans-onderwijs op openbare scholen in de loop der jaren is afgenomen. Jonge Marokkanen leren Engels vooral via school, films en televisieseries en het internet, waarbij scholen voor 37 procent van de aquisitie zorgen, gevolgd door films en series met 25 procent en onlinebronnen met 17 procent. Particuliere taalinstellingen en mobiele applicaties worden ook steeds populairder, wat de trend van buiten het formele onderwijssysteem verder versterkt.
Een nieuwe kloof met de Marokkaanse diaspora
Een gevolg van deze verschuiving dat minder aandacht krijgt, is het effect ervan op relaties tussen jonge Marokkanen thuis en degenen die in het buitenland zijn opgegroeid. Deze taalkundige hersamenstelling leidt tot onverwachte effecten op de banden tussen jongeren in Marokko en leden van de Marokkaanse diaspora. Een Frans-sprekende student uit het bronrapport beschreef de ervaring van een bezoek aan Marokko en het beantwoord krijgen van haar Frans met Engels, stellende dat zij zich in enkele gesprekken achtergelaten voelde. Ze erkende dat Darija, Marokkaans Arabisch, haar brug bleef. Zonder dat, zei ze, zou ze zich volkomen uit stap voelen.
Deze dynamiek wijst op iets braders: de taal van comfort en verbinding in Marokko verandert, en de diaspora, lang gewend om Frans als een gedeelde code met familie thuis te gebruiken, moet nu door een ander register navigeren.
-
Wat dit voor Marokko's toekomst betekent
De verschuiving van Frans naar Engels onder Marokkaanse jongeren is geen afwijzing van meertaligheid. Het is een heroriëntering. Experts schatten dat Engels binnen tien tot vijftien jaar de plaats van Marokko's leidende vreemde taal zou kunnen innemen, ook al behoudt Frans voor nu nog sterke institutionele bescherming in het dagelijks leven. Vandaag de dag spreekt 82 procent van de jonge Marokkanen zich positief uit over Engels als taal, en 65 procent vindt het erg belangrijk, vergeleken met 47 procent die hetzelfde zeggen van Frans. Marokko geeft zijn talen niet op. Het kiest voor nieuwe talen om mee voor te gaan, en die keuze draagt steeds meer het gewicht van de ambities van een hele generatie.
Gebaseerd op reportages van Yabiladi / MSN Afrique du Nord (yabiladi.com)
